Rozpatrzymy, czym jest zrównoważony rozwój, jego zasady i wpływ na branżę budowlaną.
Koncepcja zrównoważonego rozwoju polega na znalezieniu równowagi między zaspokajaniem potrzeb obecnego pokolenia ludzkości bez narażania zdolności przyszłych pokoleń do zaspokajania własnych potrzeb.
Istnieje błędne przekonanie, że zrównoważony rozwój oznacza poprawę stanu środowiska naturalnego. W rzeczywistości zrównoważony rozwój obejmuje trzy obszary, które są ze sobą nierozerwalnie powiązane: środowisko, gospodarkę i społeczeństwo.
W 2015 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję “Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”, która określa 17 celów i 169 zadań do realizacji w ciągu 15 lat w obszarach o kluczowym znaczeniu dla ludzkości i planety.
Cele Zrównoważonego Rozwoju:
Projektowanie zrównoważone lub inżynieria zrównoważona to projektowanie wnętrz, budynków, konstrukcji i infrastruktury z myślą o długoterminowym wpływie na środowisko, społeczeństwo i gospodarkę.
Zrównoważone projektowanie jest mechanizmem osiągania celów zrównoważonego rozwoju w architekturze, projektowaniu i budownictwie.
Jednym z negatywnych zjawisk w dziedzinie zrównoważonego rozwoju jest tak zwany greenwashing, czyli praktyka, w której firmy starają się sprawiać wrażenie odpowiedzialnych środowiskowo, nie podejmując przy tym znaczących działań na rzecz ochrony środowiska. Oznacza to, że produkty lub usługi firmy mogą wydawać się przyjazne dla środowiska, ale w rzeczywistości mają minimalny lub żaden pozytywny wpływ na środowisko. Innym przejawem „zielonego kłamstwa” mogą być niewielkie osiągnięcia firmy w zakresie ochrony środowiska, które całkowicie tracą sens przez znacznie większy negatywny wpływ jej działalności.
Budowa i eksploatacja budynków odpowiada za zużycie około 35% energii pierwotnej, 17% słodkiej wody, 25% drewna i 39% emisji CO2 na świecie. Dlatego projektowanie zrównoważone w architekturze jest jednym z najważniejszych podejść do tworzenia korzystnych warunków życia bez szkody dla środowiska.
Tworząc strategię zrównoważonego rozwoju dla projektu budowlanego, architekt może skupić się na kilku kluczowych obszarach, takich jak bioróżnorodność, woda, transport, węgiel wcielony i operacyjny oraz zdrowie i dobre samopoczucie użytkowników.
Bioróżnorodność
Budownictwo często ma poważny wpływ na przyrodę, ponieważ zmienia siedliska, fragmentuje ekosystemy i zmniejsza bogactwo naturalne. Dlatego też, w kontekście bioróżnorodności, nowe projekty budowlane powinny:
Słabo przemyślane tworzenie zielonego dachu, ściany czy trawnika nie zawsze jest sposobem na zachowanie bioróżnorodności. Sadzenie nowych roślin w pobliżu istniejących, ale z poradą i oceną ekologów, ma pozytywny wpływ na bioróżnorodność. Przykłady ochrony bioróżnorodności obejmują wykorzystanie rodzimych roślin w projektowaniu krajobrazu, budki dla ptaków, domki dla owadów i korytarze dla przemieszczania się zwierząt.
Dobrym przykładem ochrony bioróżnorodności w budownictwie jest centrum handlowe Žali na Litwie, które uzyskało najwyższy wynik BREEAM. Wpływ budowy centrum handlowego na środowisko został zrekompensowany poprzez stworzenie domków dla ptaków, nietoperzy i owadów, a także sadzenie roślin na dachu i wzdłuż ścian.
Woda
Około 1,1 miliarda ludzi na świecie nie ma dostępu do czystej wody, a łącznie 2,7 miliarda doświadcza niedoborów wody przez co najmniej jeden miesiąc w roku.
Tworząc nowy projekt, architekt powinien zadać następujące pytania dotyczące wody:
Dobrym przykładem zrównoważonego projektowania jest wykorzystanie wody deszczowej i szarej do celów technicznych, wyposażenie łazienek w ekonomiczną armaturę, tworzenie punktów dostępu do wody pitnej i kontrolowanie jej jakości. Nowoczesna hydraulika nie tylko pomaga poprawić zrównoważony charakter projektu, ale także znacznie oszczędza na konserwacji budynku. Na przykład stare toalety z lat 80. zużywały prawie cztery razy więcej wody na spłukanie niż ich nowoczesne, wydajne odpowiedniki.
Transport
Zrównoważone projekty powinny być wygodne dla:
Tworząc wygodną infrastrukturę rowerową, oprócz zapewnienia ścieżek rowerowych, należy zadbać o bezpieczne miejsca do przechowywania rowerów, prysznice i przebieralnie.
Węgiel wcielony (embodied carbon)
Węgiel wcielony odnosi się do emisji CO2 z produkcji, transportu, instalacji i utylizacji materiałów budowlanych podczas cyklu życia budynku.
W trakcie eksploatacji budynku konieczna może być wymiana materiałów lub konstrukcji (np. drzwi, ścianek działowych itp.), więc jest to również brane pod uwagę przy obliczaniu węgla wcielonego, który jest częścią metodologii LCA (life-cycle assessment).
Węgiel wcielony może stanowić do 50% całkowitego śladu węglowego budynku, co jest szczególnie ważne w przypadku nowych budynków, w których główne emisje CO2 występują przed rozpoczęciem eksploatacji.
Dobrym przykładem redukcji emisji dwutlenku węgla jest stosowanie materiałów, które są produkowane bez użycia paliw kopalnych, mają długą żywotność i mogą być całkowicie poddane recyklingowi po użyciu. W 2024 r. Firma Ruukki rozpoczęła produkcję płyt warstwowych, fasad wentylowanych i pokryć dachowych ze stali SSAB, która wykorzystuje wodór, energię elektryczną i biogaz zamiast paliw kopalnych, a produktem końcowym procesu produkcyjnego jest woda, a nie dwutlenek węgla. Zastosowanie takich produktów może znacznie zmniejszyć ilość dwutlenku węgla i zwiększyć liczbę punktów w certyfikacji LEED i BREEAM.
Węgiel operacyjny (operational carbon)
Ten rodzaj dwutlenku węgla obejmuje emisje wynikające ze zużycia energii przez budynek podczas jego eksploatacji na potrzeby ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji, oświetlenia, maszyn i urządzeń, ładowania pojazdów elektrycznych, zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków.
Kluczowym czynnikiem ograniczającym emisję dwutlenku węgla podczas eksploatacji jest stosowanie energooszczędnych materiałów i technologii przy budowie budynków. Przykładowo, zastosowanie płyt warstwowych Ruukki Energy może zmniejszyć zużycie energii nawet o 20%, a technologia hermetyzacji przegród zewnętrznych pozwala dodatkowo zaoszczędzić do 30% kosztów eksploatacji budynku.
Tworzenie budynków zeroenergetycznych (zero-energy building) pomaga wyeliminować emisję dwutlenku węgla związaną z eksploatacją nieruchomości.
Nawet taki czynnik jak zaznajomienie użytkowników z zasadami eksploatacji może zmniejszyć zużycie energii w budynku. Przykładowo, wzrost zużycia energii jest powodowany przez stale działającą klimatyzację przy otwartych oknach w celu wentylacji.
Dobre samopoczucie
Projektowanie zrównoważone traktuje człowieka nie tylko jako konsumenta przestrzeni, ale jako centralny element systemu, którego jakość życia należy poprawić.
Oto kluczowe obszary projektowania zrównoważonego dla dobrego samopoczucia ludzi, które należy wziąć pod uwagę podczas tworzenia projektu:
Zrównoważony rozwój to nie tylko modna koncepcja, ale także istotna strategia dla przyszłości planety i ludzkości. Biorąc pod uwagę znaczący wpływ budownictwa na emisję CO2, projektowanie zrównoważone powinno stać się podstawą nie tylko nowych koncepcji budowlanych, ale także nowoczesnego planowania urbanistycznego.
Artykuł został napisany we współpracy z Angeliną Gładuszewską, specjalistką ds. zrównoważonego projektowania i blogerką.
